De vele bijzondere levens van Neil Zarama

SLAGVAARDIG

Zarama (boven) in zijn chopperwerkplaats-en-zilversmederij in de wijk Excelsior in San Francisco; verschillende items uit de nieuwe collectie, gemaakt van sterlingzilver met turquoise afkomstig van het Amerikaanse continent, voorzien van tijdloze patronen met diepe culturele betekenis binnen de inheemse tradities, zoals de dondervogel (kracht, bescherming) en de pijl (zingeving, vastberadenheid).

Zarama heeft niet alleen vele levens geleid, hij heeft zichzelf daarbij ook steeds bewust opnieuw uitgevonden. Pas op zijn 42ste ontdekte hij wie zijn biologische ouders waren. Tegen die tijd had hij al een platenlabel in het Verenigd Koninkrijk gehad, als dj op raves in Oakland gedraaid in de jaren 90, en bij Leapfrog en Pixar gewerkt aan speelgoed en andere educatieve gadgets. Ook begaf hij zich een tijd in de kringen van Silicon Valley. Pas tijdens de pandemie stortte hij zich volledig op het zilversmeden en het ontwerpen van sieraden. Nog maar vijf jaar geleden. Zelden leidt vijf jaar ergens mee bezig zijn tot zo’n groot succes. Ik vroeg hem hoe het gelukt was om het zo snel onder de knie te krijgen. Hij legde uit: “Het bouwen van choppers en het sleutelen in de garage ging altijd al vanzelf. Maar ik boekte pas écht vooruitgang toen Diné [Navajo] meestersmeden me oude technieken lieten zien die ik tijdens mijn leerproces gemist had.” Tien jaar eerder kwam hij erachter wie zijn vader was: een Chiricahua Apache man waar hij nog nooit van had gehoord. Ondanks dat hij was opgegroeid met een liefde voor powwow-ceremonies en vrienden had onder inheemse Amerikanen – San Francisco was vroeger zo’n plek waar je alle soorten mensen tegen kon komen en met bijna iedereen bevriend kon raken – was hij zich er niet van bewust dat hij zelf inheemse roots had. Maar zelfs in een drukbevolkte stad vol verhalen zoals San Francisco klonk het verhaal dat Neil Zarama over zijn leven vertelde nieuw en uniek. Hij werd geboren in San Francisco in 1969. Zijn ouders ontmoetten elkaar daar tijdens de Summer of Love. Zij was een 15-jarig Duits meisje uit de Central Valley, en hij was een 19-jarige jongen die was opgegroeid op een reservaat. Zijn vader belandde later in de gevangenis – iets wat zijn moeder pas tientallen jaren later te weten zou komen. Ze woonde een tijd in een opvang voor ongehuwde moeders. Neil werd geadopteerd door een Colombiaans gezin. Dat gezin is en blijft voor hem zijn échte familie. Dat maakte hij heel duidelijk. Toch liet hij een DNA-test doen. Hij weet nu waar zijn wortels liggen én wie hem groot heeft gebracht. Ik deel deze feiten, in de wetenschap dat ze op papier voor de gemiddelde lezer droevig kunnen overkomen. Maar de manier waarop hij het vertelde was juist doorspekt met levenslust. Hij benadrukte keer op keer dat hij het fijnste gezin had dat hij zich maar had kunnen wensen – én het mooiste leven. Ik kreeg sterk het gevoel dat Zarama niet wilde dat zijn leven, alleen vanwege de omstandigheden, als een cliché zou klinken. Ik heb het idee dat hij genoeg van zowel de mooie als de zware kanten van het leven heeft meegemaakt om er nu vanaf de andere kant op terug te blikken met een zekere wijsheid in pacht.

Pas tijdens de pandemie stortte hij zich volledig op het zilversmeden en het ontwerpen van sieraden. Nog maar vijf jaar geleden.

Nog maar acht maanden geleden onderging hij een operatie voor schildklierkanker, maar hij is alweer hard aan het werk. Wie hem in zijn eigen ruimte bezig ziet, ziet dat hij ervoor zorgt dat hij genoeg om handen heeft. Dat hij er met passie aan het werk is – vanuit de garage van zijn huis in de wijk Excelsior. Het is er op de een of andere manier zowel rommelig als elegant. Voor Neil, net als voor iedereen die woont en werkt in de relatief kleine huizen in deze wijk, is het een kwestie van de juiste balans daarin te vinden. In al zijn creaties – van manchetknopen tot schakelpoken – komt een heldere visie naar voren: een terugkeer naar oude designs, gecombineerd met een minimalisme dat helemaal van nu is. Zarama vertelt me: “Hoewel ik Apache-bloed heb, heb ik alles wat ik weet te danken aan de Diné edelsmeden uit de late 19de en vroege 20ste eeuw.” Dat er in het modernisme geleend wordt uit het traditionele is niets nieuws. Het gebeurde ook in de art-decoperiode, met haar future-forward ontwerpen; Zuidwestelijke designs werden zó populair dat er zelfs een subgenre ontstond dat Pueblo Deco werd genoemd. Gegeven het aantal inheemse iconen dat zijn sieraden draagt – in films, tijdens modeshows en op Instagram – is het niet overdreven om te zeggen dat Zarama’s stijl inmiddels zelf iconisch is geworden. En het is geen kleinigheid dat inheemse acteurs vandaag de dag het werk dragen van hedendaagse inheemse kunstenaars – net zoals er nu series worden geschreven, geregisseerd en geproduceerd door inheemse makers. Dit is allemaal nieuw terrein, en er is nog veel werk te doen van vergelijkbare aard, want al eeuwenlang worden inheemse patronen gestolen en hergebruikt door mensen, organisaties, landen en bedrijven. Al een aantal jaar nodigt Ralph Lauren inheemse kunstenaars uit om samen te werken aan speciale collecties, als eerbetoon aan het erfgoed van deze ontwerpen én om hun werk op de juiste manier te steunen en te erkennen. Degenen die niet alleen ontwerpen maar hun creaties óók zelf produceren, maken deel uit van het Authentic Makers-programma van het bedrijf. Neil Zarama is de meest recente toevoeging aan het programma – terwijl hij de wereld al op zijn eigen manier veranderde. Hij is een van de beste artiesten uit zijn vakgebied, met een lange weg voor zich, en een volledig uitgeruste chopper om die weg op af te leggen.

---